Lekcja 4. Wiedza, umiejętności i postawy - z czego składają się kompetencje przedsiębiorcze

Możesz wiedzieć, co trzeba zrobić, i nadal nie potrafić działać

Wyobraź sobie ucznia, który dokładnie wie, jak powinien wyglądać dobry plan szkolnego wydarzenia. Potrafi wymienić jego elementy, zna zasady podziału zadań i rozumie, dlaczego trzeba pilnować terminów. Kiedy jednak zaczyna się prawdziwa praca, nie umie przygotować harmonogramu, unika rozmów z zespołem i rezygnuje po pierwszym problemie.

Czy ma kompetencje potrzebne do zorganizowania wydarzenia? Ma część potrzebnej wiedzy, ale sama wiedza nie wystarcza. Skuteczne działanie wymaga również praktycznych umiejętności oraz postaw, które wpływają na sposób podejścia do zadania, ludzi i odpowiedzialności.

O co chodzi?

Kompetencje przedsiębiorcze składają się z trzech współpracujących elementów: wiedzy, umiejętności i postaw. Wiedza odpowiada na pytanie „co wiem i rozumiem?”, umiejętności na pytanie „co potrafię zrobić?”, a postawy na pytanie „jak podchodzę do działania i odpowiedzialności?”.

Przykład z życia: organizacja szkolnego kiermaszu

Grupa uczniów chce zorganizować kiermasz, z którego dochód zostanie przeznaczony na wyposażenie szkolnej biblioteki. Jedna z uczennic, Lena, zgłasza się do koordynowania przygotowań.

Przykład

Wiedza Leny: rozumie, że przed rozpoczęciem wydarzenia trzeba określić cel, przewidywane koszty, potrzebne zasoby, terminy i podział odpowiedzialności.

Umiejętności Leny: potrafi przygotować harmonogram, podzielić duże zadanie na mniejsze części, porównać oferty dostawców i jasno przekazać członkom zespołu, za co odpowiadają.

Postawy Leny: wykazuje inicjatywę, dotrzymuje ustaleń, bierze odpowiedzialność za swoje decyzje i jest otwarta na poprawienie planu po otrzymaniu informacji zwrotnej.

Każdy z tych składników jest potrzebny. Bez wiedzy Lena mogłaby nie zauważyć ważnych kosztów. Bez umiejętności nie przełożyłaby swojej wiedzy na konkretny plan. Bez odpowiedniej postawy mogłaby nie wykorzystać posiadanej wiedzy i umiejętności, na przykład zrezygnować po pierwszej trudności albo zignorować uwagi zespołu.

Czym są kompetencje przedsiębiorcze?

Definicja

Kompetencje przedsiębiorcze to połączenie wiedzy, umiejętności i postaw, które pozwala człowiekowi dostrzegać możliwości, podejmować inicjatywę, rozwiązywać problemy, współpracować z innymi i odpowiedzialnie realizować cele.

Kompetencja nie jest więc wyłącznie informacją zapamiętaną z książki. Nie jest też pojedynczą cechą charakteru. To zdolność skutecznego wykorzystania różnych zasobów w określonej sytuacji.

Trzy składniki kompetencji przedsiębiorczych

1. Wiedza - wiem i rozumiem

Wiedza obejmuje informacje, pojęcia, zasady i zależności, które człowiek zna oraz rozumie. Dzięki wiedzy potrafisz wyjaśnić, dlaczego określone działanie może być skuteczne albo jakie skutki może wywołać dana decyzja.

Wiedzą może być na przykład znajomość:

zasad komunikacji w zespole,
etapów podejmowania decyzji,
sposobów planowania czasu,
elementów budżetu wydarzenia,
czynników wpływających na zachowanie konsumenta.

2. Umiejętności - potrafię zrobić

Umiejętności oznaczają zdolność praktycznego wykonania określonego działania. Uczeń może znać zasady wystąpień publicznych, ale umiejętność ujawni się dopiero wtedy, gdy rzeczywiście przygotuje i przeprowadzi prezentację.

Umiejętnością może być:

przygotowanie harmonogramu,
przeprowadzenie rozmowy,
porównanie dostępnych możliwości,
rozwiązanie konfliktu,
podzielenie zadania na etapy,
wyciągnięcie wniosku z danych.

3. Postawy - w jaki sposób podchodzę do działania

Postawa opisuje względnie trwały sposób reagowania na zadania, ludzi, szanse i trudności. Pokazuje, czy człowiek chce wykorzystać swoją wiedzę i umiejętności oraz czy robi to w sposób odpowiedzialny.

Postawami przedsiębiorczymi mogą być:

inicjatywa,
odpowiedzialność,
wytrwałość,
otwartość na informację zwrotną,
gotowość do współpracy,
uczciwość,
elastyczność w reagowaniu na zmianę.

Postawy najlepiej rozpoznawać na podstawie zachowania. Samo zdanie „Olek jest odpowiedzialny” nazywa postawę. Zdanie „Olek zauważył opóźnienie, poinformował zespół i przygotował poprawiony plan” pokazuje zachowanie, które pozwala tę odpowiedzialność uzasadnić.

Dlaczego te trzy składniki muszą ze sobą współpracować?

Wiedza, umiejętności i postawy nie działają jak trzy niezależne szuflady. W praktyce wpływają na siebie i wspólnie decydują o wyniku działania.

Wiedza pomaga wybrać właściwe działanie. Człowiek rozumie sytuację, zna możliwe rozwiązania i przewiduje konsekwencje.
Umiejętności pozwalają wykonać działanie. Wiedza zostaje przełożona na rozmowę, plan, analizę, decyzję lub rozwiązanie problemu.
Postawy wpływają na wykorzystanie wiedzy i umiejętności. Odpowiedzialność, inicjatywa czy wytrwałość zwiększają szansę, że człowiek rzeczywiście podejmie działanie i doprowadzi je do końca.
Doświadczenie rozwija kolejne kompetencje. Po wykonaniu zadania człowiek może ocenić rezultat, wyciągnąć wnioski i poprawić sposób działania.

Uwaga

Pozytywna postawa nie zastępuje wiedzy i przygotowania. Sam zapał nie wystarczy do dobrego wykonania zadania. Podobnie duża wiedza nie gwarantuje działania, jeżeli człowiek nie potrafi jej wykorzystać albo unika odpowiedzialności.

Miejsce na grafikę pomocniczą

Tu można dodać grafikę przedstawiającą trzy połączone elementy: wiedzę symbolizowaną przez książkę i światło, umiejętności symbolizowane przez dłonie wykonujące zadanie oraz postawy symbolizowane przez kompas i osobę podejmującą odpowiedzialne działanie.

Jak rozpoznać składnik kompetencji krok po kroku?

Gdy czytasz opis osoby albo sytuacji, zastosuj prostą procedurę:

Znajdź konkretne zachowanie. Nie oceniaj osoby wyłącznie na podstawie ogólnego wrażenia.
Zadaj pytanie: czy opis dotyczy rozumienia, wykonania czy podejścia?
Rozumienie przyporządkuj do wiedzy.
Praktyczne wykonanie przyporządkuj do umiejętności.
Sposób reagowania, motywację lub odpowiedzialność przyporządkuj do postawy.
Uzasadnij odpowiedź fragmentem sytuacji. Pokaż, jakie zachowanie potwierdza Twoje rozpoznanie.

Szybkie rozpoznanie

„Zosia zna zasady skutecznej informacji zwrotnej.” To wiedza.

„Zosia przeprowadziła rozmowę z członkiem zespołu i jasno wyjaśniła problem.” To umiejętność.

„Zosia spokojnie wysłuchała krytycznej opinii i poprawiła swój sposób działania.” To postawa otwartości na informację zwrotną.

Jak ten temat może pojawić się na maturze?

Matura

W zadaniu możesz otrzymać opis działania konkretnej osoby. Polecenie może wymagać zidentyfikowania składnika kompetencji, podania przykładu zachowania albo uzasadnienia odpowiedzi na podstawie źródła.

Nie wystarczy napisać „Maja ma umiejętności przedsiębiorcze”. Trzeba nazwać konkretną umiejętność lub postawę oraz wskazać działanie, które ją potwierdza.

Zwróć uwagę na słowa kluczowe w poleceniu:

Wymień - podaj wymagane elementy bez szerokiego omawiania.
Podaj - wskaż nazwę składnika, postawy albo zachowania.
Wyjaśnij - pokaż zależność i skutek.
Uzasadnij - podaj argument wynikający ze źródła lub wiedzy.

Autorskie zadanie w stylu CKE

Przeczytaj opis.

Maja zgłosiła się do zespołu przygotowującego szkolne spotkanie z przedstawicielami lokalnych przedsiębiorstw. Wiedziała, jakie informacje powinny znaleźć się w formularzu zgłoszeniowym i jakie koszty należy uwzględnić w planie wydarzenia. Przygotowała harmonogram prac, skontaktowała się z zaproszonymi gośćmi i podzieliła zadania między członków zespołu. Po otrzymaniu uwag dotyczących zbyt krótkiego czasu na promocję poprawiła harmonogram i przyjęła odpowiedzialność za przekazanie zmian pozostałym osobom.

Zadanie 1. Podaj po jednym przykładzie wiedzy, umiejętności i postawy przedsiębiorczej Mai. Każdy przykład uzasadnij informacją z opisu.

Zadanie 2. Wyjaśnij jedną zależność między wskazaną wiedzą, umiejętnością i postawą.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Przykład wiedzy: Maja znała elementy potrzebne do przygotowania formularza i planu kosztów. Potwierdza to informacja, że wiedziała, jakie dane i koszty należy uwzględnić.

Przykład umiejętności: Maja potrafiła zaplanować i zorganizować pracę zespołu. Potwierdza to przygotowanie harmonogramu, kontakt z gośćmi oraz podział zadań.

Przykład postawy: Maja wykazała otwartość na informację zwrotną i odpowiedzialność. Po otrzymaniu uwag poprawiła harmonogram oraz zobowiązała się przekazać zmiany pozostałym osobom.

Przykładowe wyjaśnienie zależności: Wiedza o kosztach i formularzu pomogła Mai prawidłowo zaplanować wydarzenie, a umiejętność przygotowania harmonogramu pozwoliła przełożyć tę wiedzę na konkretne działania. Otwartość na uwagi sprawiła natomiast, że potrafiła poprawić przygotowany plan, gdy zespół zauważył problem.

Proponowany sposób punktowania:

po jednym punkcie za poprawny przykład wiedzy, umiejętności i postawy wraz z odniesieniem do opisu,
jeden punkt za poprawne wyjaśnienie zależności między składnikami.

Możliwe są także inne odpowiedzi, jeżeli wynikają z opisu i prawidłowo rozróżniają wiedzę, praktyczne działanie oraz sposób podejścia do zadania.

Typowy błąd ucznia

Uczeń przepisuje czynność ze źródła, ale nie nazywa składnika kompetencji. Odpowiedź „Maja poprawiła harmonogram” jest tylko opisem działania. Pełniejsza odpowiedź brzmi: „Maja wykazała otwartość na informację zwrotną, ponieważ po otrzymaniu uwag poprawiła harmonogram”.

Najważniejsze wnioski

Wiedza oznacza to, co człowiek wie i rozumie.
Umiejętności oznaczają to, co potrafi wykonać w praktyce.
Postawy pokazują, jak człowiek podchodzi do działania, ludzi i odpowiedzialności.
Pełna kompetencja powstaje wtedy, gdy wiedza, umiejętności i postawy współpracują.
W zadaniu maturalnym trzeba nazwać składnik i uzasadnić go konkretnym zachowaniem ze źródła.

Co dalej?

Wiesz już, z jakich elementów składają się kompetencje przedsiębiorcze i jak rozpoznawać je w konkretnych zachowaniach. W następnej lekcji wykorzystasz ten podział do sprawdzenia własnych mocnych stron oraz luk, które warto rozwijać.

Wymagania, które ćwiczysz w tej lekcji